Antalya’nın, Selçuklu Sultanı 1’inci Gıyaseddin Keyhüsrev tarafından 5 Mart 1207 tarihindeki fethinin 819’uncu yıl dönümü kutlamaları kapsamında Antalya Olgunlaşma Enstitüsü tarafından Selçuklu periyodunun değerli sanat bedellerinden ‘kemha’ kumaş çeşidi tekrar dokunmaya başlandı.
9 KUMAŞ DESENİ BELİRLENİP DOKUNDU
Antalya Olgunlaşma Enstitüsü Müdürü Emine Erkal, enstitü olarak Selçuklu kumaşlarıyla ilgili araştırmaları 10 yıldır sürdürdüklerini belirterek, “Bu ise kumaş araştırmalarımızın artık sona yaklaşan ve meyve vermiş kısmı. 9 adet Selçuklu kumaş deseni birebir tahlil edilerek günümüze uyarlandı. En kısa vakitte ipek dokuma atölyemizde tam teçhizatlı birebir dokumalara da başlayacağız. Şu anda deneme niteliğinde dokumalarımız başladı. Bu eserler 5 yıllık araştırmanın sonucunda ortaya çıktı. Kemha-i Antalya ismiyle çıktı. Zati Selçuklu periyodundaki ismi de budur” dedi.
800 YILLIK İSMİYLE MARKA TESCİL BAŞVURUSU
Selçuklu sultanları tarafından bu kumaşların diğer ülkelere de ikram olarak gönderildiğini anlatan Erkal, “Şu anda marka başvurusunu başlattık. 800 yıl evvelki ismiyle başvurduk. Kumaşların desen dizaynlarının birebir tasarım tescil hakkı da alınacak. Onun için de müracaatlar yapıldı. Tüm bu süreçlerden sonra tüm halkımız bu kumaşlara ulaşabilecek. Hazırlanan desenler tasarımcılarımızla da paylaşılacak. Her yerde kullanılabilir. Özel ceket, giysi kıyafetinden tutun da mesken dokumacılığına, bilgisayar oyunlarında bile kullanabileceğiniz desenler bunlar” diye konuştu.
SELÇUKLU’NUN İHTİŞAMINI YANSITIYOR
Enstitü Ar-Ge ünitesinden sanat tarihçisi Semiha Aleyna Ergezer, Selçuklu periyodundaki ipekli kumaş dokumalarının özelliklerini beş yıllık araştırma sonucunda ortaya koyduklarını söyledi.
Selçuklu kumaşlarının yurt dışındaki özel stantlar yahut müzelerde bulunan örneklerini araştırdıklarını belirten Ergezer, “Çoğunluğu Anadolu kökenli, çok geniş çaplı bir araştırma yaptık. Çeşitli koleksiyonlarda, Avrupa’da çeşitli müzelerde bulunan örnekleri bulduk. Şu an elimizde 9 tane kumaş bilgimiz var. Kemha kumaşının en değerli özelliği, devrin ipek kumaşının üzerine gümüş yahut altın ipliklerle işlendiği bir kumaş tipi. Selçuklu’nun ihtişamını yansıtır, hükümdarlık ihtişamını yansıtmaktadır. Bu bakımdan geleceğe taşıyacağımız çok değerli bir kültürel miras” formunda konuştu.
AVRUPA VE ABD’DEKİ KUMAŞLAR TAHLİL EDİLDİ
Enstitü olarak bu kültürel mirasın gelecek kuşaklara taşınması için çalışmaların devam ettirildiğini kaydeden Ergezer, “Avrupa’da çeşitli müzeler var. Amerika’da bilhassa Metropolitan Arka Museum, Selçuklu kumaşlarının bulunduğu bir müze. Oradan faydalandık. Koleksiyonlar var, Kopenhag’da David Samling’in ferdî koleksiyonunda bulunuyor. Oradaki bilgilerden faydalandık. Bunların künye ve tarihlemelerini yaptık. Çeşitli renk kompozisyonlarını, bitkisel yahut hayvansal motiflerin açıklamalarını gerçekleştirdik ve bunları bu halde çalışmamıza dahil ettik” sözlerini kullandı.
SELÇUKLU KEMHASI DÜNYA MÜZELERİNDE
Araştırmacılar tarafından kemha kumaşlarının dünya müzelerinde yer alan örnekleri New York’taki The Metropolitan Museum of Art’tan Lyon Dokuma Müzesi’ne, Berlin Dekoratif Sanatlar Müzesi’nden Almanya’daki Aziz Servatius Kilisesi Hazinesi’ne, Kopenhag Davids Samling Koleksiyonu’na kadar mukayeseli incelendi, teknik yapısı, kompozisyon tertibi ve sembolik lisanı tahlil edildi. Orta Çağ’ın en görkemli dokumalarından biri olan kemha şöyle tanım ediliyor:
“Selçuklu periyodunda sadece bir kumaş değil, adeta gücün ve ihtişamın dokunmuş haliydi. Çözgü ve atkısı ipekten, desenleri altın ve gümüş tellerle işlenen bu özel dokuma, periyodun en lüks dokumaları ortasında yer alıyordu. Metal ipliklerin verdiği parlaklık, kemhayı sıradan bir giysi olmaktan çıkarıyor; onu bir iktidar ve statü sembolüne dönüştürüyordu. Selçuklu sanatında kemha kumaşlar; madalyonlu sistemleri, simetrik figürleri ve Rumi motifleriyle dikkat çeker. Çift başlı kartallar, aslanlar, ejderler, şahinler ve atlar. Her biri hükümdarlık ideolojisini, askeri kudreti ve aristokrat kimliği temsil eder. Bu figürler sırf süsleme değildir; periyodun siyasal ve kültürel dünyasını anlatan görsel birer metindir. Kemha kumaşlar saray etrafında kullanılmış, diplomatik ikramlarda yer almış ve hatta vergi sistemi içinde kıymetli bir öge olmuştur. Yani kemha, estetik olduğu kadar ekonomik ve siyasi bir güç göstergesidir. Kemha, Anadolu’da gelişen bir sanat geleneğinin doruğudur.”
