Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ve grubu, bölgeyi ateşe atacak İsrail-ABD hücumlarını engellemek için kapsamlı bir tahlil evrakı hazırladı. 20 gün süren ağır diplomasi trafiğinde; nükleer müzakereler, rejim ıslahatları, Hürmüz Boğazı ve güç güvenliği üzere kritik başlıklar ele alındı. Fakat Türkiye’nin bu barışçıl gayretleri, Rusya ve Çin’in yönlendirmesiyle reddedildi.
Ankara-Tahran çizgisindeki görüşmelerin merkezinde, mevcut Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan öncülüğünde bir geçiş koalisyonu oluşturma teklifi vardı. Eski Cumhurbaşkanlığı Konsey Üyesi Prof. Dr. Aygül Attar’ın aktardığına nazaran Türkiye, İsrail’in İran’ı büsbütün çökertme ve etnik kaos üzerinden bölgeyi yağmalama planını erkenden deşifre etti.
Türkiye Gazetesi’nin haberine nazaran Ankara, Trump idaresinin sonlu kazanımlarla ikna edilebileceğini görerek Tahran’a bir çıkış yolu sundu. Fakat İran idaresi, Pezeşkiyan’lı geçiş süreci teklifine Manevî ve Musavi seçenekleriyle karşılık vererek bu tarihi fırsatı ıskaladı.
Sürecin İstanbul’dan Umman’a taşınmasında Rusya ve Çin’in tazyiki belirleyici oldu. Tahlillere nazaran Çin, ABD’nin İran’da uzun yıllar oyalanmasını ve bölgenin bir “Amerikan bataklığına” dönüşmesini istiyor. Rusya ise Ukrayna savaşının intikamını İran coğrafyası üzerinden almayı hedefliyor. Global aktörlerin bu hesapları, Ankara’nın bölgesel istikrarı ve tarihi mirası muhafaza maksadını saf dışı bıraktı. Başşehir kulislerinde konuşulan en çarpıcı kıymetlendirme ise Tahran’ın halinin 2011’deki Beşşar Esad süreciyle olan benzerliği. Kaynaklar, Tahran idaresinin tıpkı Esad üzere ıslahata ve uzlaşıya kapılarını kapatarak misal bir yıkım ve kaos dolu akıbeti seçtiğini vurguluyor. Türk devlet aklının öngördüğü yıkım senaryosu, İran’daki müesses nizamın stratejik körlüğü nedeniyle bugün gerçeğe dönüşmüş durumda.
