Türkiye tek kullanımlık plastikleri kaldırmaya hazırlanıyor

Geçen yıl Bakanlık tarafından 2025-2028 Ulusal Döngüsel İktisat Stratejisi ve Hareket Planı ile Tek Kullanımlık Plastikler, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler Yol Haritası yayımlandı.

Bu doğrultuda tek kullanımlık plastikler, deniz çöpleri ve mikroplastiklerin etraf üzerindeki olumsuz tesirlerinin azaltılması ve “AB Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi”ne ahenk sağlanması gayesiyle yürütülen yönetmelik hazırlıkları tamamlanma etabına geldi.

Bu kapsamda, etrafa ziyan veren ve plastik kirliliğine neden olan plastik çatal, bıçak, kaşık, yemek çubuğu, tabaklar, genleştirilmiş polistirenden (EPS-köpük) besin kapları, içecek kapları ve içecek bardakları, plastik çubuklu kulak pamukları ve pipet üzere tek kullanımlık plastik eserlerin kullanımının sona erdirilmesine yönelik hazırlanan yönetmelik taslağının gelecek günlerde kurumların görüşüne açılması planlanıyor.

Türkiye tek kullanımlık plastikleri kaldırmaya hazırlanıyor 1

Sivil toplum kuruluşları ve dal temsilcilerinin değerlendirmelerinin akabinde son biçimi verilecek düzenlemenin yıl sonunda yürürlüğe girmesi öngörülüyor.

Söz konusu tek kullanımlık plastik eserlerin piyasaya arzına son verilerek bu sayede yıllık 1,5 milyon ton karbondioksite muadil karbon salımı engellenecek ve yaklaşık 1,5 milyar liralık atık idare maliyetinden tasarruf edilecek.

Tek kullanımlık plastik eserlerin yerine tabiat dostu cam, porselen, ahşap ve karton alternatifler sunulacak.

İlerleyen süreçte kısmen plastikten mamul içecek bardakları, kısmen plastikten mamul besin kapları, ebat ve tartıdan bağımsız kargo poşetleri, ıslak mendiller ve ıslak yüzey temizleme havlularının da tüketiminin azaltılması için kısıtlama ve işaretleme üzere önlemlerin de hayata geçirilmesi hedefleniyor.

Türkiye’de 2022’de 709 bin 348 ton tek kullanımlık plastik eser tüketildi

Bakanlık, yeni yönetmelik için Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile bir araştırma yaparak vatandaşların tek kullanımlık plastik eserlere yönelik tavırlarını inceledi.

Araştırmaya nazaran, bireylerin yüzde 77,65’i günlük hayatlarında tek kullanımlık plastikleri daha az kullanmayı desteklerken, yüzde 9,99’u desteklemedi. Bireylerin yüzde 72,52’si tek kullanımlık plastik eserleri daha az satın almayı desteklerken, yüzde 11,68’i bu görüşe katılmadı.

Araştırmaya katılanların yüzde 76,40’ı plastik pipet, tabak, çatal-bıçak, kaşık ve bardak üzere birtakım tek kullanımlık plastik eserlerin kullanımının kısıtlanmasını yararlı bulurken, yüzde 60,02’si bu eserlerin yasaklanmasını destekledi.

Katılımcıların yüzde 78,71’i birtakım tek kullanımlık plastik eserler kısıtlanır yahut yasaklanırsa kağıt, karton ve ahşap üzere alternatif eserlerin kullanımını desteklediğini belirtirken, yüzde 80,12’si metal, porselen ve seramik üzere çok kere kullanılabilen eserlere yönelimi destekledi.

Türkiye’de 2022’de, 2 bin 858 ton kulak pamuğu çubuğu, 32 bin 406 ton çatal kaşık, 25 bin 584 ton tabak, 10 bin 234 ton pipet, 5 bin 117 ton plastik karıştırıcı, 63 bin ton besin kabı, 120 bin ton plastik bardak, 155 bin 935 ton plastik içecek şişesi üzere eserlerden oluşan 709 bin 348 ton tek kullanımlık plastik eser tüketildi. Tek kullanımlık plastik tüketimi ilerleyen yıllarda daha da arttı.

Avrupa’da birçok ülkede kaldırıldı

Avrupa Birliği’nin (AB), 2019’da kabul ettiği “Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi” kapsamında Fransa, tek kullanımlık plastik eserlerin birçoğunu ülke genelinde yasaklanmasını sağlayarak AB direktifinin ötesine geçen kapsamlı yasaklar ve yüksek geri dönüşüm maksatları uygulamayı başardı.

Almanya direktif unsurlarını neredeyse teğe bir ulusal yasaya aktararak üreticilerden raporlama talep eden ve “Tek Kullanımlık Plastikler Fonu (Single-Use Plastics Fund)” üzere finansal sistemlerle çevresel projeleri destekleyen uygulamaları hayata geçirdi.

İspanya da tek kullanımlık plastiklerin satışını yasaklayan hususları hayata geçirirken, plastik ambalajlara kilogram başına vergi üzere teşvik/ücret uygulamalarıyla sürdürülebilir gereçlere geçişi teşvik etti.

Hollanda, 2023’ten itibaren belli tek kullanımlık eserlerde fiyatlandırma uygulamaya başladı ve 2024’ten itibaren birtakım eserlerin satışını basamaklı olarak kaldırdı.

İrlanda ise direktifin ötesine geçerek ıslak mendil ve tek kullanımlık servis eserlerini yasaklama ve bardaklar için ek ücret/latte levy” üzere tüketimi azaltıcı vergiler planlıyor.

İtalya AB direktifi kapsamında temel yasakları uygularken kompostlanabilir plastiklere (EN 13432) istisna tanıyan düzenlemelerle bilhassa besin ambalajlarında alternatif tahliller üretmeye çalışıyor. Yunanistan kamuda tek kullanımlık eserleri yasakladı.

Estonya, Letonya, Polonya, Slovenya ve Finlandiya, direktifi büsbütün ulusal maddelere aktarmak için süreçleri tamamlamaya yahut eksik unsurları uygulamaya dönüştürmeye çalışıyor.

Türkiye tek kullanımlık plastikleri kaldırmaya hazırlanıyor

+ - 0