Orta Doğu’da tırmanan tansiyon, global güç piyasalarında arz güvenliği kaygılarını en üst düzeye taşırken, petrol fiyatlarındaki yükseliş ABD’de akaryakıt fiyatlarını artırdı. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik operasyonları ve Tahran’ın bu duruma karşılık vermesi, dünya petrol sevkiyatının en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’ndaki trafiği direkt etkiledi.
Bölgede tanker trafiğinin durma noktasına gelmesiyle global petrol arzının yaklaşık beşte biri kesintiye uğrarken, Suudi Arabistan, Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri ve Irak üzere üreticilerin sevkiyatları aksadı.
Bazı rafineriler üretimi kısmen durdurdu yahut stoklarını doldurmak zorunda kaldı. İran’ın misillemeleri sonucu komşu ülkelerdeki güç altyapısının ziyan görmesi arz daralmasını daha da derinleştirdi.
Çatışmanın patlak vermesinden bu yana 30 dolar civarında yükselen Brent petrolün varil fiyatı 114 doların üzerini gördü.
ABD Başkanı Donald Trump, dün CBS News kanalına verdiği mülakatta savaşın yakında bitebileceğini ima ederek, “Savaşın büyük ölçüde tamamlandığını düşünüyorum. Donanmaları yok, bağlantıları yok, hava kuvvetleri yok.” değerlendirmesini yaptı. Trump, İran konusunda birinci başta öngörüde bulundukları gayelere 4-5 haftalık müddetten “çok daha erken” ulaştıklarını tez etti.
Hürmüz Boğazı’na ait de kıymetli bildiriler veren Trump, “Boğazın denetimini ele geçirmeyi düşündüğünü” belirtti. Dün 120 dolara yaklaşan Brent petrolün varil fiyatı, Trump’ın savaşın yakında bitebileceğini ima etmesi sonrasında 84 doların altına kadar geriledi.
Miami’de düzenlediği basın toplantısında da açıklamalarda bulunan Trump, İran’ın nükleer ve füze kapasitesi ile donanmasını “yok ettiklerini” savunarak, “savaşın çok yakında sona ereceğini” belirtti.
Trump, “Dünyaya güç ve petrol akışını sürdürmeye odaklanıyoruz ve terörist bir rejimin dünyayı rehin almasına ve global petrol arzını durdurmaya çalışmasına müsaade vermeyeceğim. İran bunu yapmaya kalkışırsa, çok daha sert bir formda karşılık görecek.” diye konuştu.
Orta Doğu’da askeri hareketliliğin devam etmesi ve arz kesintilerinin sürmesi halinde Brent petrolün 150 dolar bandına kadar çıkabileceği senaryoları lisana getiriliyordu.
Analistler, petrol fiyatlarındaki her 1 dolarlık artışın, ABD’de pompa fiyatlarını yaklaşık 2,5 sent etkilediğini belirtti. Amerikan Otomobil Birliği (AAA) datalarına nazaran, ABD’de akaryakıtın ortalama fiyatı geçen haftaya nazaran yüzde 16 artarak galon başına 3,48 dolara ulaştı.
Ülkede akaryakıtın ortalama fiyatı bir hafta evvel galon başına 2,99 dolar ve bir ay evvel ise 2,90 dolar düzeyindeydi.
ABD genelinde akaryakıt maliyetleri eyaletlere nazaran farklılık gösterirken, en kıymetli akaryakıtı California kullanıyor. California’da akaryakıtın ortalama fiyatının galon başına 5,20 doları bulduğu görülüyor.
California’yı 4,63 dolarla Washington eyaleti ve 4,52 dolarla Hawaii takip ediyor. Nevada ve Oregon da ortalama akaryakıt fiyatının galon başına 4 dolar sonunu geçtiği eyaletler ortasında yer alıyor.
Arkansas, Missouri, Oklahoma ve Kansas’ta ise akaryakıtın ortalama fiyatı galon başına 3 dolar sonunun çabucak altında kalmayı sürdürüyor. Petrol fiyatlarındaki yükseliş, binek araçlarda kullanılan akaryakıtın yanı sıra lojistik bölümü için kıymetli olan dizele ve havacılık kesiminde kullanılan jet yakıtına da direkt yansıyor.
Hürmüz Boğazı’nda tankerlerin bölgeden çıkış yapamaması, dünya genelinde ham petrol arzında daralmaya yol açarak fiyat baskısını artırıyor. Güç maliyetlerindeki artış, makroekonomik istikrarlar açısından da yakından takip ediliyor.
ABD Merkez Bankasının (Fed) uzun müddettir yüzde 2 gayesine çekmeye çalıştığı enflasyonun, güç kalemindeki bu artışla birlikte yine üst istikametli bir baskı altına girebileceğinden telaş duyuluyor.
Akaryakıt fiyatları, ulaşım maliyetlerini artırdığı için besin ve öteki temel tüketim eserlerinin lojistik masraflarını de üst çekme potansiyeline sahip bulunuyor.
ABD’de Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) ocakta yıllık yüzde 2,4 artarak yavaşlama sinyali verse de tarifelerin akabinde yaşanabilecek uzun periyodik bir güç şoku ihtimali enflasyonun hedeflenen patikadan sapma riskini artırıyor.
Analistler, çatışma kısa müddette yatışırsa fiyatların birkaç hafta içinde gerileyebileceğini, lakin ABD’nin “koşulsuz teslimiyet” dışında muahede kabul etmemesi ve tanker muhafaza vaatlerine karşın boğaz trafiğinin hala riskli olmasının piyasalarda belirsizlik ögesi olduğunu belirtiyor.
American Enterprise Institute (AEI) Kıdemli Uzmanı Steven Kamin, AA muhabirine yaptığı açıklamada, yüksek petrol fiyatlarının enflasyona tesirinin fiyatların ne seviyede ve ne kadar mühlet yüksek kalacağına bağlı olacağını söyledi.
Genel olarak, petrol fiyatlarındaki şokların, 1970’lerde olduğu üzere para siyasetiyle dengelenmedikçe, enflasyonda ve enflasyon beklentilerinde sürdürülebilir artışlara yol açmayacağına işaret eden Kamin, “Bu nedenle, İran savaşı sona erdiğinde ve petrol fiyatları düştüğünde, enflasyonun yine yüzde 2 amacı doğrultusunda gerilemeye başlayacağını iddia ediyorum. Bu kestirim, yeni bir gümrük vergisi dalgasının yaşanmayacağını da varsayıyor.” diye konuştu.
Kamin, Fed açısından süreksiz olması beklenen bir petrol fiyatı şokuna yönelik standart reçetenin, “ne sıkılaştırma ne de gevşetme” tarafında bir adım atmak olduğunu vurguladı.
Fed’in son vakitlerde aslında baskı altında olduğuna işaret eden Kamin, “İstihdam artışı düşerken, enflasyon gayelerin üzerinde seyrediyor. Bu nedenle, mevcut petrol şokunun Fed’in önümüzdeki birkaç toplantıda faiz oranlarını değiştirmeme eğilimini güçlendireceğini düşünüyorum.” tabirlerini kullandı.
Oxford Economics ekonomistleri Bernard Yaros ve Sara Godfrey tarafından hazırlanan tahlilde de ABD iktisadının dirençli kalacağı lakin petrol fiyatlarındaki artışın düşük ve yüksek gelirli tüketiciler ortasındaki ayrışmayı daha da belirginleştireceği belirtildi.
Olayların akaryakıt talebinin düşük olduğu bir periyotta yaşandığına işaret edilen tahlilde, lakin çatışma ne kadar uzun sürerse, hanehalklarının yüksek pompa fiyatlarının baskısını o kadar fazla hissedeceği aktarıldı.
Analizde, yüksek petrol fiyatlarının gerçek gelir şoku ve artan belirsizlik nedeniyle yatırım ve istihdamı yavaşlatma riski taşıdığına da işaret edildi.
İran çatışmasına karşın temel öngörünün Fed’in yıl ortasına kadar faiz indirimlerine yine başlaması istikametinde olduğu belirtilen tahlilde, Fed’in yüksek petrol fiyatlarından kaynaklanan enflasyon artışını tek seferlik bir durum olarak değerlendireceği, lakin şimdiye kadar sakin seyreden uzun vadeli enflasyon beklentilerindeki rastgele bir harekete karşı tetikte olacağı tabir edildi.
